ABD-İran arasındaki savaşın enerji üretimi ve sevkiyatı üzerindeki etkisi sürüyor. Brend petrolün varil fiyatı yendiden 100 doların üzerine çıktı. Brend petrol 14 Eylül Pazartesi günü 109, 97 doları gördü.
Son yükselişte Suudi Arabistan’ın doğusundaki petrol sahalarını Kızıldeniz kıyısına bağlayan ve Hürmüz Boğazı’na alternatif ihracat güzergahı sağlayan Doğu-Batı petrol boru hattının İHA saldırısının ardından kapanması etkili oldu.
Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiği de savaş öncesine göre azaldı. Boğazda gemi trafiği savaş öncesi seviyelerin çok altında seyrediyor.
Uluslarararası Enerji Ajansı’nın 11 Eylül’de yayımladığı Petrol Piyasası Raporu’na göre küresel petrol üretimi Ağustos’ta bir önceki aya göre günlük 1,6 milyon varil azaldı. Kurum 2026 genelinde küresel petrol arzının geçen yıla göre günlük 5,7 milyon varil düşmesini bekliyor.
ABD-İran arasındaki gerginlik petrol fiyatları üzerindeki etkisini sürdürken bölgesel krizler de sorunu körüklüyor. Libya’dan gelen bir haber de bunun bir örneği.
Libya Ulusal Petrol Kurumu, petrol tesisleri muhafızlarından bir grubun Hamada-Zaviye ana petrol nakil hattının vanasını kapattığını açıkladı.
Açıklamada vanın kapatılmasıyla üretim hatlarındaki basıncın aniden yükseldiği, bunun sonucunda Hamada ile Tahara petrol sahalarında üretimin tamamen durduğu belirtildi.
Libya Ulusal Petrol Kurumu vananın kapalı kalması halinde bölgedeki petrol sahalarında “mücbir sebep”ilan etmek zorunda kalacakları uyarısında bulundu. Kurum ilgili makamlara krizin nedenlerinin sonlandırılması çağrısı yaptı.
Uluslararası enerji piyasalarındaki bu dalgalanma Türkiye’deki akaryakıt fiyatlarına da yansıyor. Akaryakıta zam üzerine zam geliyor. Motorinin litresi son yapılan zamla 95 lirayı geçerek 100 lira seviyesine yaklaştı.
Motorinin benzine göre çok daha fazla zamlanması küresel motorin arzındaki sıkışıklıktan kaynaklanıyor.
Uluslararası Enerji Ajansı’na göre; küresel piyasalardaki sıkışıklık ham petrolüm motorine dönüştürüldüğü rafineri tarafında yaşanıyor.
küresel rafinerilerin işlediği petrol miktarı Ağustos’ta geçen yılın aynı döneminin günlük 4,2 milyon varil altında kaldı. Kayıplar Ortadoğu, Rusya ve Asya’daki ham petrol ithalatçısı ülkelerde yoğunlaştı.
Ortadoğu, küresel motorin arzında önemli bir yere sahip. Körfez ülkeleri 2025 yılında günlük 3,3 milyon varil rafine petrol ürünü ihraç ediyordu. Ancak Uluslararası Enerji Ajansı’na göre ABD-İran Savaşı ve uygun ihracat güzergahlarının bulunmaması nedeniyle bölgede günlük yaklaşık 3 milyon varillik rafinaj kapasitesi devre dışı kalmış durumda.
Bu arz sıkışıklığı, motorin fiyatlarının ham petrolden daha sert yükselmesine yol açtı.
Arz sıkıntısı Ortadoğu’dan yapılan motorin ihracatına da yansıyor.
IEA’ya göre Körfez ülkelerinin motorin ve gaz yağı net ihracatı Ağustos’ta günlük ortalama 390 bin varile kadar geriledi. Bu miktar savaş öncesi seviyenin dörtte birinden biraz fazla.
Küresel motorin piyasasındaki sıkıntıyı ağırlaştıran diğer kaynak ise Rusya.
Ukrayna’nın Rus enerji altyapısına yönelik saldırılarının yoğunlaşması rafineri faaliyetlerini ve petrol ürünü ihracatını azaltıyor. IEA’ya göre Körfez ülkeleri ile Rusya’nın motorin ve gaz yağı net ihracatı birlikte değerlendirildiğinde Ağustos ayındaki miktar Şubat ayına göre günlük 1,6 milyon varil daha düşük.
Bu iki bölge savaş öncesinde deniz yoluyla yapılan küresel motorin ve gaz yağı ticaretinin yaklaşık yüzde 45’ini karşılıyordu.