Mevlüt TOSUN
Türkiye A Millî Futbol Takımı, 2026 Dünya Kupası Avrupa Elemeleri play-off finalinde Kosova’yı deplasmanda 1-0 mağlup ederek Dünya Kupası’na katılma hakkı kazandı. Millî takımımızın elde ettiği bu önemli başarının ardından gazetesanal.com okurları için Dünya Kupası öncesi Ay Yıldızlıların bu turnuvadaki geçmişini ele aldık.
Futbol, her organizasyonunda yaşanan bambaşka hikâyelerle dolu. Bu sporu yöneten en kapsamlı organ olan Uluslararası Futbol Federasyonu’nun (FIFA) 1930’dan beri düzenlediği Dünya Kupası, her ülkenin millî takımları için âdeta bir prestij meselesine dönüşüyor. Türkiye A Milli Takımı’nın bu turnuvada ilk kez 1954 yılındaki organizasyonda sahaya çıktı. İşte detaylar…
İlk kez 1930’da Uruguay’da düzenlenen Dünya Kupası’na katılım davet usulü ile gerçekleşmişti. Herhangi bir davet almayan Türkiye, ilk Dünya Kupası’na katılım gösteremedi.
Türkiye’nin Dünya Kupası elemeleri serüveni, ikincisi İtalya’da düzenlenecek olan 1934 Dünya Kupası Afrika ve Asya Elemeleri grubunda başladı. Grubunda İsrail (o zamanki adıyla Birleşik Krallık Filistin Mandası) ve Mısır ile eşleşen Türkiye, seyahatin getirdiği ekonomik zorluklardan ötürü gruptan çekildi.
12 yıl maç oynamayan Millî Takım
1936’da Berlin Olimpiyatları’nda Yugoslavya karşısında alınan 4-0’lık yenilgi sonucu 12 yıl boyunca Türkiye A Millî Futbol Takımı, Avrupa ile baş edebilecek seviyede olmadığı için uluslararası karşılaşmalara katılmama kararı aldı. Bu nedenle milli takım, Fransa’da düzenlenecek olan 1938 Dünya Kupası’nın elemelerine de katılmadı.
Daha sonra araya savaş girdi. Dünya Kupası, II. Dünya Savaşı’nın 1939’da patlak vermesi nedeniyle 2 dönem düzenlenemedi.
Maddi İmkansızlıklar, ilk Dünya Kupası’na engel oldu
Brezilya’nın ev sahipliğinde düzenlenecek 1950 Dünya Kupası için elemelerde Suriye ile eşleşen Türkiye, 20 Kasım 1949 günü Ankara 19 Mayıs Stadyumu’nda oynanan ilk maçı Fahrettin Cansever’in 3, Bülent Eken, Lefter Küçükandonyadis, Erol Keskin ve Gündüz Kılıç’ın birer golüyle 7-0 mağlup etti. Rövanş maçı öncesi farkı dönülemez bulan Suriye’nin çekilmesi sonrası final turuna yükselen Türkiye, eşleştiği Avusturya’nın da çok tecrübesiz olduklarını öne sürerek çekilmesi sonucu 1950 Dünya Kupası’na tarihinde ilk kez katılım hakkı kazandı.
Ay Yıldızlılar, 1950 Dünya Kupası’nın düzenleneceği ülke olan Brezilya’ya uzaklığın çok fazla olması ve maddi sorunları gerekçe göstererek turnuvadan çekilme kararı aldı. Bu kararla birlikte Türkiye’nin Dünya Kupası hayali, başka bir bahara kaldı.
A Millîler ile 1954 Dünya Kupası’na giden süreç
1954 yılında beşincisi İsviçre’de düzenlenecek olan Dünya Kupası Elemeleri’nde Türkiye, İspanya’yla eşleşti. İspanya’nın başkenti Madrid’te 6 Ocak 1954 günü oynanan ilk maçta millî takımımız, İspanya’ya 4-1 mağlup oldu. Bu maçın rövanşı niteliğinde sayılabilecek ikinci maçta 14 Mart 1954 günü İnönü Stadı’nda İspanya’yı ağırlayan Türkiye, bu maçtan Burhan Cahit Sargın’ın golüyle 1-0 galip ayrıldı. O dönemki statü gereği iki takım arasında puan eşitliği oluştuğu için tarafsız sahada bir final maçı oynanması kararlaştırıldı.
Bir çocuğun kurasıyla gelen Dünya Kupası
Final maçının adresi ise İtalya’nın başkenti Roma’da yer alan Olimpiyat Stadı oldu. Ülkemizde oynanan maçtan 3 gün sonra 17 Mart 1954 günü Türkiye ile İspanya, İtalya’daki maçta karşı karşıya geldi. Burhan Cahit Sargın ve İsmail Suat Mamat’ın golüne Jose Luis Artetxe ve Adrian Escudero’nun yanıt vermesi sonucu maçın 90 dakikası 2-2’lik eşitlikle bitti. Statüye göre maç uzatmalara taşındı ancak bu devrelerde de gol sesi çıkmayınca maç 2-2’lik skorla sona erdirildi.
O dönemin eleme statüsüne göre Dünya Kupası’na katılım hakkı kazanacak takımı kura çekimi belirleyecekti. Stadyumdaki bir işçinin çocuğu olan Luigi Franco Gemma adlı bir İtalyan çocuğun gözleri kapalı çektiği kura sonucu Türkiye, art arda ikinci, katılım bakımından ilk kez Dünya Kupası’na katılma hakkı kazandı.
Türkiye’nin ilk Dünya Kupası serüveni
İsviçre’de 16 Haziran – 4 Temmuz 1954 tarihleri arasında düzenlenen 16 takımlı 1954 Dünya Kupası’nda Türkiye, 2. Grupta Macaristan, Batı Almanya ve Güney Kore ile eşleşti. O zamanki statü gereği sadece Güney Kore ve Batı Almanya ile birer maç yapan A Millîler, ilk maçında Batı Almanya’ya 2. dakikada İsmail Suat Mamat ile 1-0 öne geçmesine rağmen Schafer, Klodt, Walter ve Morlock’un gollerine engel olamayarak 4-1 mağlup oldu. İsmail Suat Mamat, böylece Dünya Kupası’nda A Millî Takımın ilk golünü kaydeden isim olarak tarihe geçti.
İkinci maçında Güney Kore ile karşılaşan Türkiye, Burhan Cahit Sargın’ın hat-trick yaptığı maçta İsmail Suat Mamat’ın 2, Lefter Küçükandonyadis ve Erol Keskin’in birer golü ile sahadan 7-0’lık galibiyetle ayrıldı. Bu maç halen millî takımın Dünya Kupası’nda aldığı en farklı galibiyet özelliğini taşımaktadır.
Grupta oynanan maçlar sonucu Batı Almanya ile ikişer puana sahip olan Türkiye, çeyrek finale yükselecek takımın belirlenmesi için play-off maçında bir daha Almanlar ile karşı karşıya geldi. Maçı 7-2 gibi farklı bir skorla kaybeden millîler, Dünya Kupası’na veda etti.
Bir sonraki Dünya Kupası’na kadar Türkiye’nin elemeler geçmişi
1958 Dünya Kupası Elemeleri’nde Asya-Afrika kıtasına dahil kabul edilen Türkiye, bu karara tepki göstererek eşleştiği İsrail’e karşı maça çıkmayı kabul etmedi ve çekilme kararı aldı. 1962’den itibaren UEFA elemelerine tabi olan milliler, Dünya Kupası’na katılma şansını elde ettiği 2002’ye kadar tam 48 yıl Dünya Kupası hasreti çekti. Aldığı en başarılı sonuçlar 1962, 1974 ve 2002’de grupta aldığı ikincilikler olan Türkiye, 2002 Dünya Kupası Elemeleri play-off turunda eşleştiği Avusturya’yı deplasmanda 1-0, İstanbul Ali Sami Yen Stadyumu’nda oynanan maçta evinde 5-0 mağlup ederek Dünya Kupası’na üçüncü kez katılma hakkı kazandı.
2002 Dünya Kupası’nda çeyrek finale giden süreç
Güney Kore ve Japonya’nın ortaklığında düzenlenen 2002 Dünya Kupası’nda gerçekleşen kura sonucu Brezilya, Kosta Rika ve Çin’in de bulunduğu C grubunda yer alan ve Şenol Güneş’in teknik direktörlüğündeki Türkiye, ilk maçında Brezilya’ya 2-1 yenildi, ikinci maçında Kosta Rika ile 1-1 berabere kaldı, son maçlında ise Çin’i 3-0 mağlup etti. Bu sonuçlarla birlikte 4 puan toplayan A Millîler, aynı puanda bulunduğu Kosta Rika’ya göre daha fazla averaj topladığı için son 16 turuna yükseldi. Son 16 turunda ev sahibi Japonya ile eşleşen Türkiye, Miyagi şehrinde oyanan maçta 12. dakikada Ümit Davala’nın attığı golle rakibini 1-0 mağlup ederek kupanın dışına itti.
Altın Gol ile Türkiye yarı finalde
Çeyrek finalde milli takımın rakibi Senegal oldu. Japonya’nın Osaka şehrinde bulunan Nagai Stadyumu’nda oynanan maçın 90 dakikası 0-0’lık eşitlikle sona erdi. Bu skordan sonra maçı direkt sonlandırabilecek ‘altın golün arandığı uzatma devrelerine geçildi. 94. Dakikada Ümit Davala’nın sağ kanattan attığı orta pasını yarım voleyle tamamlayan İlhan Mansız’ın altın golü sonucunda maç 1-0’lık Türkiye galibiyetiyle sona erdi. Bu sonuçla Türkiye, 2002 Dünya Kupası’nda yarı finale yükseldi.
Yarı finalde ise rakibimiz gruplarda da karşılaştığımız Brezilya oldu. Gruplarda 2-1 mağlup olduğumuz Brezilya, yarı final maçında ise Ronaldo Nazario’nun 49. dakikada attığı golle Dünya Kupası finalinde Almanya’nın rakibi oldu. Türkiye ise Güney Kore ile üçüncülük maçı oynama hakkı elde etti.
Dostça alınan üçüncülük
Üçüncülük maçında ise diğer ev sahibi Güney Kore ile Daegu’da karşılaşan Türkiye, rakibini 3-2 mağlup ederek Dünya Kupası’nda üçüncü oldu ve bu turnuvadaki en iyi başarısını elde etti. Maç sonunda ise Türkiye ve Güney Kore millî takımları birlikte kol kola taraftarları selamlayarak Dünyaya dostluk mesajı verdi.
Dünya Kupası’na katılamadan geçen 24 yıl
2002’den bu yana Dünya Kupası’na katılma hakkı kazanmak için elemelerde mücadele eden millîler, katılma hakkı elde ettiği 2026 Dünya Kupası Avrupa Elemeleri’ne kadar en başarılı performanslarını 2006 ve 2022 Dünya Kupası Elemeleri’nde ikinci olarak play-off finaline yükselmesiyle elde etti. 2006 Dünya Kupası Elemeleri’nde İsviçre’yle eşleşen Türkiye, deplasmanda oynadığı ilk maçta 2-0 mağlup oldu. Bu maçın rövanşında Şükrü Saraçoğlu Stadyumu’nda olaylı geçen maçta İsviçre’yi 4-2 mağlup eden millî takımımız, deplasman golü kuralı nedeniyle Almanya’da gerçekleşen 2006 Dünya Kupası’na katılım hakkı gösteremedi.
2006’dan sonra ikinci kez Play-Off finalindeyiz
2026 Dünya Kupası Avrupa Elemeleri’nde İspanya, Gürcistan ve Bulgaristan’ın bulunduğu E grubuna düşen Türkiye, 4 galibiyet 1 beraberlik ve 1 mağlubiyetle 13 puan toplayarak 2. oldu ve play-off’lara katılım hakkı elde etti.
Play-off yarı finalinde Romanya ile eşleşen millîler, evinde tek maç usulüyle oynanan maçta Tüpraş Stadyumu’nda Romanya’yı Ferdi Kadıoğlu’nun golüyle 1-0 mağlup ederek finalde Kosova’nın rakibi oldu.
24 Yıl sonra Türkiye’yi Dünya Kupası’na taşıyan gol
2022 Dünya Kupası elemelerinde grubunda ikinci olan ve play-off yarı finalinde Portekiz ile eşleşen Türkiye, Estadio do Dragao stadında tek maç üzerinden gerçekleşen karşılaşmada Burak Yılmaz’ın attığı gole karşılık Otavio, Diogo Jota ve geri dönüş için umutlandığımız penaltı pozisyonu sonrası son dakikada Matheus Nunes’in golleriyle 3-1 mağlup olarak Dünya Kupası hayallerini 2026’ya taşımak zorunda kaldı.
2006’dan sonra ikinci kez Play-Off finali
2026 Dünya Kupası Avrupa Elemeleri’nde İspanya, Gürcistan ve Bulgaristan’ın bulunduğu E grubuna düşen Türkiye, 4 galibiyet 1 beraberlik ve 1 mağlubiyetle 13 puan toplayarak 2. oldu ve play-off’lara katılım hakkı elde etti.
Play-off yarı finalinde Romanya ile eşleşen millîler, evinde tek maç usulüyle oynanan maçta Tüpraş Stadyumu’nda Romanya’yı Ferdi Kadıoğlu’nun golüyle 1-0 mağlup ederek finalde Kosova’nın rakibi oldu.
24 yıl sonra Türkiye’yi Dünya Kupası’na taşıyan gol
Kosova’nın başkenti Priştine’de bulunan FadilVokrri Stadyumu’nda oynanan finalde Türkiye, ev sahibi Kosova’yı Orkun Kökçü’nün asistinde Kerem Aktürkoğlu’nun attığı golle 1-0 mağlup ederek 24 yıl aradan sonra Dünya Kupası’na katılım hakkı elde etti.
2026 Dünya Kupası’nda Türkiye’yi nasıl bir turnuva bekliyor?
11 Haziran – 19 Temmuz tarihleri arasında Amerika Birleşik Devletleri, Kanada ve Meksika ortaklığında düzenlenecek olan 48 takımlı 2026 Dünya Kupası’nda Türkiye, ev sahibi ABD, Paraguay ve Avustralya’nın da bulunduğu D Grubu’nda mücadele edecek. 12 grupta ilk 2 takımın doğrudan, en iyi 8 üçüncünün ise 12 takımın arasında belirlenecek sıralamayla yükseleceği son 32 turunda yapılacak kura çekimi sonucu turnuva ağacı şekillenecek. Sırayla son 16, çeyrek final, yarı final, üçüncülük maçlarının yapılacağı Dünya’nın en köklü futbol turnuvası, 19 Temmuz’da oynanacak final maçı ile sona erecek.