Siyasette zor dönemeç

Kemal ASLAN

Türkiye’de siyasette zor bir dönemeç yaşanıyor. Bu sıkışıklığın nedeni yalnızca iktidarın eskisi gibi rıza üretememesi ve rıza üretmek için zorlanması değil; muhalefetin de giderek parçalanması ve kadrolarının bir kısmının güven vermekten uzaklaşması.

İktidar fon krizini yönetmeye çalışıyor ama kamuoyu ikna olmuş durumda değil. Tartışmanın yalnızca eski bir bakanla sınırlı olmadığı yönündeki iddialar sosyal medyada da güçlü biçimde yer alıyor. Hayati Yazıcı’nın oğlunun da soruşturmaya dahil edilmesi bu güvensizliği destekleyen unsurlardan biri; ancak adı geçen başka etkili isimlere dair iddiaların henüz netleşmemiş olması krizi derinleştiriyor. 

Etkili gazetecilerin gözaltına alınması, havuz medyasının genişletilmesi ve medyanın kayyum yoluyla denetim altına alınması süreçleri iktidarın içine girdiği sıkışıklığı gösteriyor. Farklı enformasyonun dolaşıma girmesine yönelik tahammülsüzlük en üst düzeyde ve tepkiler oldukça sert. Önceki iktidarlara yöneltilen eleştirileri aşan bu uygulamalar artık gündelik hayatın sıradan bir parçasına dönüşmüş durumda. Siyasette kimsenin geçmiş sözleri ve bugünkü pratikleri arasındaki çelişkiden muaf olmadığı bir eşikteyiz: “Herkes kendi sözleri ile yaptıklarıyla sınanıyor.”

İktidar partisinin başkanlık sistemini sürdürmekte zorlandığı ve meşruiyetine süreklilik kazandırmakta patinaj çektiği her gün daha görünür hale geliyor. Demokratik taleplerle yola çıkanların bugün içine düştükleri tablo siyasal tarih açısından derslerle dolu. İlk on yılı Türkiye’nin önünü açma iddiasıyla şekillenen bir iktidarın geldiği nokta derin bir analizi hak ediyor. Kadroların geçirdiği dönüşüm, İbn Haldun’un yüz-yüz yirmi yılı kapsayan döngüsel analizinin (1. Asabiyetin tamamen kaybolması, 2. Lüks, israf ve yozlaşma, 3. Ağır vergiler ve ekonomik çöküş, 4. Askeri zafiyet ve savunmasızlık, 5. Toplumsal karamsarlık ve salgınlar) hızlı biçimde üçüncü aşamasındaki ekonomik sıkışmaya ve beşinci aşamasındaki toplumsal karamsarlığa işaret ediyor. Kontrolü bütünüyle elinde tutma çabalarının nasıl da kontrol kaybının zeminini hazırladığını bugün açıkça görüyoruz.

Bu tabloda siyasal iktidarın başkanlık sisteminden parlamenter sisteme dönüşü gündeme alması ve anayasa değişikliği arayışına girmesi şaşırtıcı olmayacaktır. Anketlerde oyların yüzde 30-35 bandında seyretmesi, tek başına olmasa bile ittifak ve koalisyonlarla iktidarı sürdürme ihtimalini öne çıkarıyor; buna karşılık başkanlık sisteminin yüzde 50+1 eşiğini yakalamak giderek zorlaşıyor. İktidarın temel belirleyicisi olan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın, geçmiş deneyimlerden de ders çıkararak pragmatist bir adımla parlamenter sisteme yeniden kapı aralaması mümkündür. Ancak parlamenter sisteme geçiş, çok sesli siyaseti kendiliğinden üretmeyecektir; kurumların ve devlet pratiğinin başkanlık dönemi alışkanlıklarıyla şekillenmiş olması, görünüşte parlamenter bir yapı kurulsa bile özde başkanlık geleneğinin bir süre daha süreceğini gösterir.

Siyasetin bu zor dönemecindeki diğer kritik başlık ise muhalefet partilerinin hali. Özellikle Yeni Parti’nin ağırlıkla lider ekseninde konumlandığı görülüyor. İlk kurultayında katılımcı demokrasi ilkesiyle karar organlarının üyelerce seçilmesi önemli bir adım olsa da tek başına yeterli değil. Parti, programını topluma anlatmakta zayıf kalıyor; yalnızca AK Parti karşıtlığına dayanan bir siyaset ise seçmene somut bir gelecek sunmuyor. Üstelik genel başkanın yerel yönetimler için “kefilim” diyerek gösterdiği bazı adayların daha sonra AK Parti’ye geçmesi ciddi bir güven sorunu yaratıyor. Bu geçişlerin ardındaki gerekçeler –kişisel veya ailevi iddiaların parti değiştirmekle boşa düşüp düşmediği de dahil- açıkça tartışılmalı. Seçim öncesinde dile getirilen iddialara rağmen bazı adayların tercih edilmiş olması da muhalefet cephesi için kaçınılmaz bir özeleştiri yapılmalıdır. 

Rant üretmeye açık makamlar kadroları aşındırıyor; siyaset alanında “bir parmak bal-kaymak” sınırını aşan, avuç avuç pay kapma eğilimi insan kaynağımızdaki kırılganlığı büyütüyor. Yolsuzlukla mücadelenin inandırıcı olabilmesi için kadroları koruyacak somut mekanizmalar ve programlar şart; aksi halde kendi içindeki tartışmaları aşamayan bir yapının toplumu inandırması zorlaşıyor.

Bu tablo kaosu besliyor. Vatandaş seçenekleri birbirine benzettiğinde, hiç bilmediği bir ihtimaldense sınırlarını bildiği durumu tercih ediyor; psikolojideki “tanıdık yakınlığı” ve öğrenilmiş çaresizliğin ürettiği konfor alanı, gündelik dildeki “bildiğin şeytan, bilmediğin melekten iyidir” sözüyle karşılık buluyor. Derinleşen güvensizlik ortamı ve geçim sıkıntısının yarattığı gerilim, normal şartlarda umudu ve değişim arayışını büyütmesi gerekirken, umut üretecek güçlü bir siyasal seçenek olmadığında kaosu kalıcılaştırıyor. Kaosun yapısal hale gelmesi ise mevcut iktidarın ayakta kalma zeminini tahkim ediyor. Bu nedenle çıkışın ilk adımı, siyaseti ve toplumu kilitli tutan bu kaos alanını daraltacak somut, güven verici ve dönüştürücü bir siyasi alternatif inşa etmekten geçiyor.